×

منوی بالا

منوی اصلی

دسترسی سریع

اخبار سایت

false
true
true
سوخت گران و صنعت روان ترکیه

ترکیه یکی از همسایه‌هایی‌ست که باید به‌دقت به آن بنگریم. از ابتدای دولت روحانی تاکنون، چندین بار نام ترکیه و انواع سوخت آن در ایران جنجال‌هایی به‌پا کرده و دست کم دلواپسانی را به هیاهوی رسانه‌ای کشانده است اما در پس هیچکدام از این هیاهوها، منافع واقعی ملی برای ایران نهفته نیست بلکه فقط دعوای کاسبکارانه‌ای‌ست که سودای چند ریال سود بیشتر دارد.

دعوای نخست بحث قیمت گاز فروخته شده به ترکیه و دعاوی حقوقی این کشور برای کمتر کردن نرخ و بقیه ماجرا بود. در میان تمامی نقدها و دلواپسی‌ها، هیچ نگاهی به این سو نرفت که منافع ملی یعنی چه و چرا ترکیه تلاش می‌کند گاز را ارزان‌تر از ایران بخرد حال آنکه می‌تواند با استفاده از موقعیت جغرافیایی بسیار خاص خود، این گاز را گران‌تر به اروپا و دیگر همسایگانش بفروشد. برای درک این موضوع، از قیمت و مصرف گاز در این کشور آغاز می‌کنم. شاید باور آن برای ایرانی‌ها دشوار باشد اما غیر از چند شهر بزرگ که در مسیر خط لوله قرار دارند، بقیه نقاط ترکیه لوله‌کشی گاز خانگی ندارد و برای مصارف خانگی نیاز به خرید کپسول‌های ۷ تا ۱۱ کیلویی گاز است که البته با یک تلفن، شرکت طی یک‌ساعت کپسول را به منزل شما آورده و نصب می‌کند. اینجا خاطره‌ سال‌های دهه ۶۰ شمسی زنده می‌شود که باید گوش به‌زنگ می‌نشستیم که صدای داد و هوار راننده کامیون یا صدای زمین خوردن کپسول‌ها مارا متوجه حضور ماشین پخش کند و هیچکس هم به هیچکس رحمی نمی‌کرد، پیرزنی یا پیرمردی یا زن‌تنهایی اگر از پس حمل کپسول‌ها برنمی‌آمد، نهایت لطف راننده این بود که کپسول را از ماشین به کف خیابان انتقال دهد.

مصارف خانگی گاز در ترکیه فقط شامل پخت و پز می‌شود و به‌ندرت محلی می‌یابید که تهویه و گرمایش آن هم با گاز انجام شود؛ به‌طور کلی اصولا مشعل‌های گازی شوفاژ و وسایلی از این دست، فقط در شهرهای بزرگ دارای لوله‌کشی در دسترس هستند. قیمت یک کپسول گاز ۷ کیلویی، باتوجه به قیمت ارز امروز، تقریبا ۱۱۵ هزار تومان است؛ حداقل ۱۰۰ هزار تومان بیش از قیمت کپسول مشابه در ایران و در برابر گاز شهری هم حرفی برای گفتن ندارد. این شرایط موجب می‌شود کدبانوها به جای رها کردن غذا روی اجاق برای مدت طولانی، به‌دقت آشپزی کنند و بیشتر از اجاق‌های برقی بهره‌بگیرند. درعوض بخش عمده گاز وارداتی ترکیه، صرف تولید برق در نیروگاه‌های گازی و استفاده صنایع می‌شود.

نرخ بنزین نیز مسئله بعدی‌ست. هر لیتر بنزین در ترکیه براساس قیمت روزانه نفت خام و تمام شده آن محاسبه می‌شود و شرکت‌های شل و بی‌پی در این کشور با نصب تابلوهایی در پمپ بنزین‌ها، نرخ روز بنزین را اعلام می‌کنند که طی امروز این قیمت در حدود ۵/۸۷ لیر یا ۷۷۰۰ تومان است. قیمتی بسیار گزاف برای ما ایرانی‌ها که موجب می‌شود تعداد خودروهای ۳ سیلندر و ۴ سیلندر کم ‌مصرف یا خودروهای هیبریدی در تمام شهرها بیش از تعداد خودورهای ۶ سیلندر یا پرمصرف باشد و در عوض خودروهای پرقدرت‌تر در این کشور همگی دیزل هستند. هرگز در هیچ پمپ بنزینی اثری از سوخت ریخته شده بر زمین دیده نمی‌شود چون تمام امور مکانیزه است و پس از ثبت پلاک خودرو در کامپیوتر پمپ بنزین، مقدار سوخت درخواستی آن خودکار وارد باک می‌شود و به دلیل قیمت بالا، راننده‌ها معمولا درخواست بنزینی کمتر از براورد حجم خالی باک دارند. قیمت بنزین موجب شده نرخ کرایه تاکسی بسیار بالاتر از ایران تعیین شود و البته قوانین و قواعد خاصی برای خدمات تاکسی نیز وجود دارد که با خدمات ایرانی قابل قیاس نیستند. تمام این شرایط، اتوبوس و مینی‌بوس و مترو را به رونقی بالا رسانده اما درآمد حاصل فروش سوخت موجب شده که تقربا تمام خاک ترکی مملو از اتوبان‌های با استاندارد بالا باشد تا سفرهای جاده‌ای به آسانی انجام شود و مشوقی برای استفاده از خودرو فراهم آید؛ این درحالی‌ست که حتی بین شهرهای نزدیک نیز مترو با هزینه حداقلی، اعلام‌های دو زبانه و حرکت‌های بسیار منظم و قطارهای پیشرفته، خدمات ارائه می‌کند.

بخش جالب‌تر این داستان در گازوئیل دیده می‌شود. قیمت یک لیتر سوخت دیزل با کیفیت یورو، ۵هزار و ۵۰۰ تومان است و مازوت که گازوئیل سنگین‌تر و کثیف‌تر است با نرخی حدود ۵ هزار تومان در هر لیتر برای سوخت گرمایشی خانه‌ها استفاده می‌شود. خانه‌هایی که با گازوئیل گرم می‌شوند، سیستم گرمایش از کف دارند و اب گرم برعهده آبگرمکن‌های برقی‌ست. دمای هیچ شوفاژی بیش از ۴۰ درج تعیین نمی‌شود و پس از عایق‌کاری در و پنجره‌ها در مناطق سردتر اغلب مردم در خانه لباس گرم می‌پوشند. تنظیم شوفاژخانه روی دمای ۷۰ درجه، یکجور دیوانگی به‌نظر می‌رسد.

قیمت ذغال‌سنگ و چوب برای شومینه هم دست کمی از سوختنی‌های دیگر ندارد اما این سیاست چه دستاوردی برای این کشور داشته است؟

اکنون وقت یادآوری خبر دوم جنجال آفرین است، دولت ترکیه از ورود کامیون‌ها و اتوبوس‌های با باک رزرو پر به خاک خود جلوگیری کرد. هموطنان ایرانی که در ترانزیت بین‌الملل فعالیت داشتند، با یک باک رزرو پر گازوئیل، هرچند گازوئیل ایران از نظر کیفیت با ترکی قابل قیاس نیست، به آنسوی مرز رفته و با فروش باک گازوئیل خود، سودی بیش از سود رساندن مسافر یا بار به مقصد به دست می‌اوردند و از سوی دیگر زمینه قاچاق خریدن را برای ساکنان این مناطق فراهم کرده بودند و به‌این شکل فساد در ترکیه شیوع می‌یافت. دولت آنکارا با ممانعت از ورود این خودروها، اعلام کرد که هدفش از تردد ماشین‌های سنگین بین دو کشور، ارتقاء تجارت و توریسم است و راه برای قاچاقچیان بسته خواهد بود. در نهیات نیز سوداگری کامیون‌داران و اتوبوس‌دارها نتوانست کاری از پیش ببرد و عقب‌نشینی آنهاع مرز را دوباره باز کرد.

اکنون در ترکیه، بیشتر مصرف خانگی و تجاری متوجه برق است. در مغازه‌ها به‌جای راه انداختن ابدارخانه و … از خدمات برخی قهوه‌خانه‌ها که در تمام خیابان‌ها وجود دارند استفاده می‌شود و در خانه‌ها برای آب‌گرم و گرمایش و پخت و پز، وسایل برقی در اولویت هستند. باوجودی‌که هزینه برق نیز با همسایه شرقی یعنی ایران قابل مقایسه نیست اما بازهم برای شهروندان مطلوب‌تر از بنزین و گازوئیل و مازوت و سوخت‌های دیگر است.

این رویه که در اغلب کشورهای توسعه‌یافته نیز دیده می‌شود موجب این خواهد شد که منابع ارزشمند سوخت‌های فسیلی، در محل متمرکزتری یعنی نیروگاه‌ها مورد استفاده قرار گیرد و فقط صنایعی که سوددهی اقتصادی مناسب دارند، امکان فعالیت داشته باشند. در ترکیه صنعت لوازم خانگی و خودروسازی رونق خوبی دارد اما پررونق‌ترین صنعت این کشور، صنعت پوشاک است که مصرف انرژی فسیلی پایین دارد. از سوی دیگر، دولت با سیاست‌گذاری‌های دقیق می‌تواند میزان نیاز و مصرف و بهینه‌سازی‌های لازم برای سوخت‌های فسیلی را انجام دهد چون بزرگترین مصرف کننده این سوخت‌ها و به‌خصوص گاز، خود دولت و نیروگاه‌ها هستند. در چنین شرایطی، ترکیه می‌تواند حتی با وجود تنش‌های ژئوپلتیک و سیاسی حتی وقتی توریست‌های روس و اروپایی نیز به این کشور نمی‌آیند، اقتصاد خود را با صنعت پیش ببرد و در همین زمان نیز رابطه پاسخگویی دوجانبه‌ای بین دولت و مالیات‌دهندگان وجود داشته باشد.

 

true
true
true
true

شما هم می توانید دیدگاه خود را ثبت کنید

√ کامل کردن گزینه های ستاره دار (*) الزامی است
√ آدرس پست الکترونیکی شما محفوظ بوده و نمایش داده نخواهد شد


false